Rob Hartmans

De Groene van 1877

Geschiedenis van een dwars weekblad

Nederland kent De Groene Amsterdammer als het dwarse weekblad van Martin van Amerongen (1941-2002): progressief maar onmodieus en invloedrijker dan zijn oplage doet vermoeden. Te weinig wordt beseft hoezeer de periode-Van Amerongen past in de aloude traditie van het weekblad, te beginnen met het regime van de progressieve ex-dominee en toneelschrijver Johannes de Koo (1841-1909). De lijn is vooralsnog liberaal, maar steeds meer zullen onder Henri Wiessing socialistische ideeën de kolommen van het weekblad vullen. Dit resulteert in het ontslag van Wiessing, die eind 1914 zijn eigen ‘Mosgroene’ opricht. De ‘oude’ Groene wordt de volgende decennia geleid door een aantal professoren, terwijl ook de even bevlogen als eigengereide Frederik van Eeden zijn stempel op het blad drukt. In de jaren dertig zwaait de staatsrechtsgeleerde A.C. Josephus Jitta de scepter. Diens ideeëngoed ligt mede ten grondslag aan ‘de geest van Gestel’ en de Nederlandse Volksbeweging van na de Tweede Wereldoorlog.

Vlak voor de oorlog is de jonge Loe de Jong een van de gezichtsbepalende figuren. In de jaren vijftig wordt er op de burelen van De Groene enthousiast ‘fellow-getravelled’, al blijft het blad grote afstand tot de communistische partij bewaren. In de jaren zestig en zeventig wordt de revolutionaire tijdgeest omarmd, waarbij meningsverschillen over de juiste koers tot hoogoplopende conflicten leiden.

Door de decennia heen is er in De Groene veel aandacht voor cultuur geweest. Klinkende namen als Lodewijk van Deyssel, H.P. Berlage, Jacob Israël de Haan, Carry van Bruggen, Theo van Doesburg, E. du Perron, Hendrik Marsman, Matthijs Vermeulen, A. Alberts, Simon Carmiggelt, Abel Herzberg, Anton Koolhaas, Simon Vestdijk en Victor van Vriesland waren medewerkers van het weekblad.

Opmerkelijk is ook dat de krant in de 125 jaar van zijn bestaan slechts drie vaste tekenaars heeft gehad: Johan Braakensiek, L.J. Jordaan en Opland.

Kortom: 125 jaar Groene, 125 jaar een onmisbare, erudiete luis in de pels.

Rob Hartmans (1959) is historicus en journalist.

464 pagina’s
Gebonden, met stofomslag; 17 x 25 cm
Geïllustreerd
ISBN 90 5330 351 0