Piet de Rooy

Republiek van rivaliteiten

Nederland sinds 1813

In het pas gestichte Koninkrijk der Nederlanden onder Willem I onderwierp de samenleving zich aan een modernisering die grote sociale druk tot eenvormigheid met zich meebracht: iedereen moest een beschaafde burger worden, doordrongen van christelijke en maatschappelijke deugden. Het mooist zou zijn als iedereen lid werd van de Maatschappij tot Nut van �t Algemeen en de Hervormde Kerk. Maar naarmate de eeuw voortschreed, rees het verzet tegen deze ontwikkeling naar �eene eentonige alledaagschheid van een democratisch-socialistische republiek�. In dat verzet werden burgers gemobiliseerd, tot volksdelen gekneed en van een eigen geschiedenis voorzien: elke zuil waande zich een volk te zijn. Alle traditionele verscheidenheden, tussen Oost en West, Friezen en Hollanders, protestanten en katholieken, mannen en vrouwen, rijk en arm, jong en oud werden aan deze nieuwe verdeling onderworpen.

In de loop van de twintigste eeuw, met zijn beklemmende Eerste Wereldoorlog en tragische Tweede, nam de behoefte aan eenheid steeds sterker vormen aan en verschanste de samenleving zich in een corporatief-verzuild systeem. Dit hechte vlechtwerk begon in de jaren vijftig uit elkaar te rafelen. In de jaren zestig hieven de zuilen zich op en in de jaren zeventig viel ook de overlegstructuur tussen werkgevers en werknemers uiteen. Het leken de groeistuipen van een nieuwe verdeling tussen modern-progressief en traditioneel-conservatief. Dit zou ook de langverwachte kans zijn om een oude droom te verwezenlijken: Nederland als lichtend voorbeeld voor de wereld, met een voortreffelijk sociaal-zekerheidsstelsel, de grootst denkbare tolerantie en een buitenlandse politiek die bevrijd was van macht en belang.

De wereld bleef intussen echter gewoon doordraaien en langzaam verflauwde het romantisch idealisme. In plaats van een simpele tweedeling bleek �Nederland� een land te zijn geworden waarin de verscheidenheid, die zo kenmerkend was voor de lange negentiende eeuw, vervangen was door de nieuwe eenheid van de moderne cultuur: iedereen was gelijk geworden, nog slechts te onderscheiden naar opleiding, welstand en belangstelling. Daarmee viel ook het politieke debat weg. Pas met de overgang naar de nieuwe eeuw leverde de discussie over de multiculturele samenleving nieuwe tegenstellingen op en herleefde de politiek.

Dr Piet de Rooy is hoogleraar Geschiedenis van Nederland sedert de Middeleeuwen aan de Universiteit van Amsterdam.

ISBN 90 5330 334 0
NUGI 688
Gebonden met stofomslag; 13,5 x 21 cm
Omvang: 325 pp.
EUR 25,00